روشنفکران و جنبش‌های اجتماعی در ایران قرن چهاردهم: روایت یک قرن فراز و فرود

نویسندگان

  • فرهاد خسروخاور جامعه‌شناس، نویسنده
  • سعید پیوندی استاد جامعه‌شناسی و روش‌شناسی

DOI::

https://doi.org/10.53895/VWAH6437

کلیدواژه‌ها:

جنبش اجتماعی, روشنفکران, دموکراسی, تحول اجتماعی

چکیده

هدف این مقاله مطالعه نقش روشنفکران در اصلی‌ترین جنبش‌های اجتماعی و اعتراضی مردم در قرن چهاردهم خورشیدی است. چهار جنبش اجتماعی مهم این قرن برای تحلیل انتخاب شدند: جنبش ملی دوران پس از جنگ دوم جهانی تا سال ۱۳۳۲، جنبش ضد سلطنتی سال‌های ۱۳۵۶ و ۱۳۵۷ که منجر به استقرار جمهوری اسلامی شد، جنبش سبز سال ۱۳۸۸ در مخالفت با نتایج انتخابات ریاست جمهوری، خیزش‌های اعتراضی مردمی سال‌های ۱۳۹۶ و ۱۳۹۸. بررسی سنجشگرانه این چهار جنبش بزرگ قرن حکایت از تحول نقش روشنفکران در حرکت‌های اجتماعی در ایران دارد. اگر در اولین جنبش بزرگ قرن روشنفکران نقش بسیار مهمی در گفتمان‌سازی و مشروعیت بخشیدن به جنبش ایفا کردند، آخرین خیزش‌های اعتراضی بدون مشارکت فکری و عملی روشنفکران پیش رفتند. گونه‌شناسی که در بررسی این چهار جنبش پیشنهاد می‌شود چهره‌ها و سبک‌های گوناگون روشنفکری و تحول آنها را نشان می‌دهد. جنبش‌هایی روشنفکران مرجع و گفتمان‌ساز داشتند و جنبش‌هایی نیز روشنفکران خاص خود را بوجود آوردند. کم رنگ شدن تدریجی نقش روشنفکران در جنبش‌های اجتماعی بخش پایانی قرن را شاید بتوان نشانه بحرانی دانست که شکلی از روشنفکری در ایران از سر می گذراند.

استنادها (مراجع)

Abrahamian, Ervand. Iran Between Two Revolutions. ‎ Princeto: Princeton University Press, 1982.

Adamiyat, Fereydoon. Idioložiye Nehzate Mašhrutiat Irān [The ideology of the Iranian constitutional movement]. Tehran: Payām Publisher, 1976.

Afary, Janet. The Iranian Constitutional Revolution: Grassroots Democracy, Social Democracy, and the Origins of Feminism. New York: Columbia University Press, 1996.

Ajoodani, Mashallah. Mašruteh-ye Irāni. Tehran : Axtarān,2008.

Al Ahmad, Jalal. Dar Xedmat va Xiānate Rošanfekrān [In the service and betrayal of intellectuals]. Tehran: Ravāq Publisher, 1977.

Alamdari, Kazem. Jāme’eye Madani, Goftārhā, Zaminehā, Tajrobehā [Civil society, Discourses, Contexts, and Experiences]. Washington: Tavāna, 2015.

Algar, Hamid. Roots of the Islamic Revolution in Iran, Four Lecures. Islamic Pubns Intl, 1983.

Amanat, Abbas. Iran: A Modern History. Yale University Press, 2017.

Amir Arjomand, Said. From Nationalism to Revolutionary Islam. Albany: State University of NewYork Press, 1984.

Arianpour, Yahya. Az Sabā tā Nimā [ From Saba to Nima]. Tehran: Ketābhāye jibi, 1979.

Aron, Raymond. Le spectateur engage. Paris: Julliard, 1981.

Ashraf, Ahmad and Ali Banuazizi. “The State, Classes and Modes of Mobilization in the Iranian Revolution.” State, Culture, Society, I, no.3 (1985).

———.Tabaqāte Ejtemāii, Dolat va Enqelāb dar Irān [Social classes, government, and revolution in Iran]. Tehran: Niloufar, 2014.

Ashtiani, Ali. “Jāme’ešenāsiye Se Doreh dar Tarix Rošanfekriye Irane Moāser [Sociology of three periods in the intellectual history of contemporary Iran].” Kankāš, no.2-3 (1998).

Badie, Bertrand. L'État importé: essai sur l'occidentalisation de l'ordre politique. Paris: Fayard, 1992.

Bahmani, Sajad, Reza Hematti, Hossein Moltafet, and Asghar Izadi- Jeyran. “Morure Nezām-mande Motāleā’at Anjām šode dar Zamineye Hāšiye nešini 1996-2017 [Systematic review of studies in the field of marginalization].” Faslnāmeye Elmi- Pažoheši Refāhe Ejtemaii 18, no.7 (2018): 85-134.

Banuazizi, Ali. Darbāreye Siāsat va Farhang [About Politics and Culture]. Paris: Xāvarān Publisher, 1994.

Bashiriyeh, Hossein.“Civil society and democratization during Khatami’s first term.” Global Dialogue 3, no.2/3 (2001): 1-8.

———. “Counter-revolution and Revolt in Iran: An interview with Iranian Political Scientist Hussein Bahiriyeh.” Constellations 17, no.1 (2010): 61-77.

Bayat, Asef. “Islamism and social movement theory.” Third World Quarterly 26, no.6 (2005): 891-908.

———. Making Islam democratic: Social movements and the post-Islamist turn. California: Stanford University Press, 2007.

———. “No silence, no violence: A post-Islamist trajectory.” In Nonviolent struggle, Democratization, and governance in the Middle East, edited by Maria J. Stephan, The Palgrave Macmillan Series on Civil Resistance, 2009.

———. Life as politics: How ordinary people change the Middle East. California: Stanford University Press, 2013.

Behnam, Jamshid. Berlanihā (Andišmandan Irani dar Berlin) [Iranian thinkers in Berlin]. Tehran: Foruzān- ruz, 2000.

Behrooz, Maziar. Rebels with a Cause: The Failure of the Left in Iran. London: I.B. Tauris, 1999.

Boroujerdi, Mehrzad. Iranian Intellectuals and the West: The Tormented Triumph of Nativism. ‎ Syracuse University Press, 1996.

Boudon, Raymond. Pourquoi les intellectuels n’aiment pas le libéralisme. Paris: Odile Jacob, 2004.

Broujerdi, Mehrzad. Rošanfekrāne Irāni va Qarb [Iranian Intellectuals and The West]. Foruzān Publisher, 1998.

Coville, Thierry. “The Green Movement in Iran.” Revue internationale et stratégique 83, no.3 (2011): 18-28.

Debray, Regis. I. F. [Intellectuel Français], suite et fin. Paris: Gallimard, 2000.

Etemadzadeh, Mahmoud. Az Har Dari: Zendegināmeye siāsi- Ejtemāii [Socio-political biography]. Tehran: Jām Publisher, 1991.

Fadaee, Simin. Social movements in Iran: Environmentalism and civil society. Netherlands: Cambridge University Press, 2012.

Gheissari, Ali. Iranian Intellectuals in the 20th Century. Texas: U of Texas P, 1998.

———. Rošanfekrāne Irān dar Qarne Bistom [Iranian intellectuals in the twentieth century]. Translated by Mohammad Dehghan. Tehran: Hermes Publisher, 2004.

Gramsci, Antonio. Cahiers de prison, t. III: Cahiers 10-13. Paris: Gallimard, 1978.

———. Šahriāre Jadid [The Modern Prince]. Translated by Ata Nourian. Tehran: Akhtaran Publisher, 2016.

Hoveyda, Fereydoun. Soqote Šah [The Fall of the Shah]. Translated by H. Mehran. Tehran: Etelā’āt Publisher, 1991.

Jahanbegloo, Ramin. “The Gandhian moment.” In The People reloaded: The Green Movement and the struggle for Iran’s future, edited by Nader Hashemi and Danny Postel. New York: Melville House, 2010.

———. Civil society and democracy in Iran. Lanham, Md: Lexington Books, 2012.

Jasper, James. Getting Your Way. Chicago: University of Chicago Press, 2006.

Keddie, Nikki. Iran, Religion, Politics and Society. London, F. Cass, 1980.

———. Roots of Revolution, an interpretive History of Modern Iran. New Haven and London: Yale University Press, 1981.

Khamei, Anvar. Xāterāte Siāsi [Political Memories]. Tehran: Goftar Publisher, 1993.

Khosrokhavar, Farhad. Utopie Sacrifie. Paris : L’Harmattan, 1993.

———. “Les intellectuels "postislamistes" en Iran revisités.” Trimestre du Monde, 1er trimestre, (1996): 53-62.

———. “The new intellectuals in Iran.” Social Compass, 51, no.2 (2004) : 191-202.

———. “The Green Movement in Iran: Democratization and secularization from below.” In Civil society and democracy in Iran, edited by Ramin Jahanbegloo. Lanham, Md.: Lexington Books, 2012.

———. “Green Movement, Social Innovation in an authoritarian Regime.” In Iran and the challenges of the twenty-first century, edited by Mohammad Reza Djalili and Hochang.E. Chehabi, 1-23. Costa Mesa, Calif.: Mazda publ, 2013.

———. “Iran: Az Rošanfekrāne Bolandparvāz tā Rošanfekrāne Vāset.” Irān Nāmeh 27, no.2-3 (2012): 148-165.

Khosrokhavar, Farhad, Saeed Paivandi, and Mohsen Mottaghi. “Rošanfekrān va Democrācy dar Irān: Vākoneš be Enqelābe 1357 [Intellectuals and Democracy in Iran: Reaction to the 1979 Revolution],” Iran Nameh 27, no. 2-3 (2012): 106-120.

———. “Jāme’ešenāsi va Sužehāye Subjektive dar Jonbešhāye Ejtemāii,” Sepehre Āzadi, no.1 (2021): 19-48.

Klandermans, Bert, Tarrow, Sidney, and Kriesi, Hanspeter. (Ed.) From Structure to Action: Comparing Social Movement Research Across Cultures, International Social Movement Research, vol. 1, Greenwich: Conn., JAI Press, 1988.

Löwy, Michael. Les hétérodoxes : Messianisme, Romantisme, Utopie ? Paris: Edition de l’Eclat, 2010.

Maleki, Khalil. Xāterāte Siāsiye Khalil Maleki [Political Memoirs of Khalil Maleki]. Tehran: Šerkat Sahāmi Entesar, 1989.

Manafzadeh, Alireza. La construction identitaire en Iran. Paris : l’Harmattan, 2009.

Mannheim, Karl. Idéologie et Utopie, Translated by Jean L. Evard. Paris : Éditions de la Maison des sciences de l’homme, 2006.

Melucci, Alberto. “The new social movements: a theoretical approach.” Social Science Information 19, no.2 (1980): 199-226.

Mirsepassi, Ali. Intellectual Discourse and the Politics of Modernization: Negotiating Modernity in Iran. Cambridge UP, 2000.

———. Iranian Intellectuals: Social Hope and Philosophical Despair. New York: New York University, 2007.

———. Rosanfekran Iran: Revāyathāye Yas va Omid [Iranian Intellectuals: Narratives of Despair and Hope]. Tehran: Tose’e Publisher, 2008.

Motaghi, Mohsen. La pensée chiite contemporaine à l'épreuve de la révolution iranienne. Paris : L’Harmattan, 2012.

Nabavi, Negin. “From “reform” to “rights”: Mapping a changing discourse in Iran, 1997-2009.” In Iran: From theocracy to the Green Movement, edited by Negin Nabavi (New York: Palgrave Macmillan, 2012), 39-54.

———. Intellectuals and the State in Iran: Politics, Discourse, and the Dilemma of Authenticity. Gainesville: University Press of Florida, 2003.

———. Rošanfekrān va Dolat dar Irān [Intellectuals and the State in Iran]. Translated by Hassan Fesharki. Tehran: Šerkate Nasr va Pažoheš, 2009.

Niakooee, Amir. Explaining the Crisis of the Green Movement in Iran (2009-2017). Democracy and Security, 2020.

Nikfar, Mohammad Reza. Idiolozie Irāni- Dar Naqde Ārāmesh Dostdār [Iranian ideology - in the Critique of Aramesh Dostdar]. Ronak Publisher,2020.

Nikpay, Amir. Politique et religion en Iran contemporain. Naissance d'une institution. Paris : L’Harmattan, 2001.

Paivandi, Saeed. “Rošanfekrāne Cape Irān va Mozu’e Democrācy [Iranian Left Intellectuals and the Subject of Democracy].” Iran Nameh 27, no. 2-3 (2012): 122-147.

Pourmokhtari, Navid. Iran's Green Movement. Everyday Resistance, Political Contestation and Social Mobilization. New York: Routledge, 2021.

Rahnema, Ali. An Islamic Utopian: A Political Biography of Ali Shari’ati. London: ‎ I.B. Tauris, 2000.

Reisinezhad, Arsham. “The Iranian Green Movement: Fragmented Collective Action and Fragile Collective Identity.” Iranian Studies 48, no.2 (2015).

Sadeghi, Fatemeh. “The Green Movement: A Struggle against Islamist Patriarchy?” Iran: From theocracy to the Green Movement, edited by Negin Nabavi (New York: Palgrave Macmillan, 2012): 123-136.

Saghafi, Morad. “Gozar az Kavir, Rošanfekrāne Irān Pas az Enqelābe Eslāmi,

[Iranian intellectuals after the Islamic Revolution],” Gofegu, no30 (2000): 7-33.

Saïd, Edward. Des intellectuels et le pouvoir. Paris : seuil, 1996.

Sartre, Jean-Paul. Plaidoyer pour les intellectuels. Paris: Gallimard, 1972.

Tarrow, Sidney. Power in Movement, New York: Cambridge University Press. 2nd ed, 1998.

Tilly, Charles. Social Movements, 1768–2004, Boulder Colorado: Paradigm Publishers, 2004.

Touraine, Alain. La voix et le regard. Paris : Éditions du Seuil, 1978.

Vahdat, Farzin. “Post-Revolutionary Islamic Discourse on Modernity in Iran: Expansion and Contraction of Human Subjectivity.” International Journal of Middle East Studies 35, no.4 (2003): 599-631.

Vieille, Paul and Farhad Khosrokhavar. Le Discours Populaire de la Révolution Iranienne. Paris : Editions Contemporanéité, 1990.

Winock, Michel. Le siècle des Intellectuels. Paris : Editions de Seuil, 1999.

دانلود

چاپ شده

04/25/2022

ارجاع به مقاله

خسروخاور فرهاد, و پیوندی سعید. 2022. «روشنفکران و جنبش‌های اجتماعی در ایران قرن چهاردهم: روایت یک قرن فراز و فرود». ژورنال آزادی اندیشه, ش 11 (آوریل):1-24. https://doi.org/10.53895/VWAH6437.

شماره

نوع مقاله

مقاله پژوهشی

##category.category##